image22

Kafkasların En Büyük Mescidi Gök Mescit

Cem Balkan, Fotoğrafçı- Gazeteci 


Erivan'da kaç kez bulundum, hatırlamıyorum bile. Fakat kendimi hiç yabancı hissetmedim. Sürekli kendini yenilemesi ise beni hep mutlu etti. 


Kentin hangi köşesinde olursanız olun başınızı kaldırdığınızda görme şansına sahip olduğunuz Ağrı ve Küçük Ağrı Dağı, ya da Ararat ve Masis sınırlar kapalı olsa da Türkiye'ye ne kadar olduğunuzu her vakit hatırlatır.

Fakat unutmamak gerekir ki doğuda da olsa Erivan batılı bir şehir. Cumhuriyet Meydanı'ndan dört bir yana açılan geniş bulvarlar, düzgün yollar ziyaretçilerine batı konforu yaşatıyor. Yolların kenarlarındaki konser salonları, üniversite binaları, ünlü markaların satıldığı mağazalara inat yolda çekirdek çitleyen ve kahvesini yudumlayan insanlar da bir o kadar hala doğuda olduğunuzu fısıldıyor kulağınıza.


Erivan'da güzel yürüyüşler yapabilirsiniz


Sayat Nova ve Teryan Caddesi üzerindeki mağazaların sadece vitrinlerine bakmak bile büyük keyif. Cumhuriyet Meydanı'ndaki Ermenistan Millî Galerisi, Ermenistan Tarih Müzesi, Dışişleri Bakanlığı, Ulaşım ve İletişim Bakanlığı, Hükûmet Binası, Postahane ve Ermenistan Oteli hemen göze çarpıyor. Meydandaki havuzuda özellikle yaz geceleri yapılan ses ve ışık gösterisi ise görülmeye değer. 


Cumhuriyet Meydanı’nda bulunan Ermenistan Tarih Müzesi’ni ve Ermenistan Milli Galerisi ise Erivan'a gelen bütün ziyaretçilerin görmeden dönmedikleri önemli mekanlar. Erivan Opera Binası ise 1933 yılından bu yana hizmet veriyor. 


Pazar günleri kurulan pazarda ise el işi hediyelik eşyalardan meyvelere, peynirden turşuya kadar ne ararsanız var. Özellikle elektronik eşyaların satıldığı bit pazarından çok ucuza ikinci el kaliteli kameralar bulmak mümkün.

Erivan sonuçta bir heykeller kenti. Devasa Sovyet Dönemi heykellerinden sevimli yontulara kadar her yerde karşınıza çıkabilir. 


Ermeniler tarihleriyle güçlü bağları olan bir millet, tanınmış Ermeni ünlülerin adları caddelerde, sokaklarda, parklarda yaşıyor. 


Sınırlar kapalı olsa da haftada iki kez İstanbul'dan direkt seferlerin olduğu Ermenistan'ın başkenti Erivan'da havalimanında vize almak mümkün. 


Geniş ve Gri Bulvarda Bir Gök Mescit


Ermenistan'ın planlı merkezinin hemen kıyısında farkı bir mahalle burası. Büyük meydanlar, geniş bulvarlar, ferah parklar, dev heykeller yok. Daracık sokaklarda birbirine yaslanıyor gibi duran evler harabe halde. Kemerli ve gölgeli yollar temiz küçük bahçelere, onların arkasında taş ve ahşap evlere çıkıyor. Bir asır öncesinde buralarda Türklerin, İranlıların, Arapların, başka Müslüman toplulukların yaşadığını yer yer karşınıza çıkan geçmiş zaman kalıntıları hatırlatıyor.


1635 yılında IV. Murat tarafından Osmanlı topraklarına dahil edilen, adına Topkapı Sarayı’nda köşk yaptırılan ‘Revan’ Beylerbeyliğinden veya Revan Hanlığından kalan sayısız sivil ve dini mimari örneklerinden çok az şey var şimdi Erivan’da. Fakat yıkık dökük yapılar, ahşap evler, küçük kapılar, geniş pencereler, duvarlar, kemerler unutulmuş çeyiz sandığı gibi kıyıda köşede duruyor.


Fakat Gök Mescit öyle mi! Sovyetler döneminde yapılan geniş bulvarlardan birinin hemen yanında 'mavi mavi' gülümsüyor. Karşısında ise Türkiye'den gelenlerin mutlaka ziyaret ettikleri allı yeşilli meyve-sebze hali bulunuyor.

Erivan merkezinde bulunan ve 250 sene önce inşa edilen Mavi Cami, ya da Gök Mescit'in dini faaliyetleri İran tarafından organize ediliyor. Bu 99 yıllık bir anlaşma ile bu güvence altına alınmış durumda.


Böyle olması biraz da doğal. Çünkü Erivan'da çok sayıda İranlı, Pakistanlı ve Bangladeşli öğrenci üniversite eğitimi görüyor ve dini gereksinimleri için başka bir alternatif yok.


1766 yılında inşa edilen caminin 1996-1999 yılındaki restorasyonu da komşu İran tarafından yapılmış.

Kafkasların en büyük mescidi olarak bilinen Gök Mescit, Erivan'ın en işlek caddelerinden olan Mesrop Maştots Caddesi üzerinde 7 bin metrekarelik alana kurulu. 1765 yılında, Erivan Valisi olan Hüseyin Ali Han tarafından inşa ettirilmiş. Mescidin 20 metre yüksekliğinde asıl kubbesi ve onu destekleyen iki küçük kubbesi bulunuyor. 24 metrelik minaresinin üstündeki mavi çinileri özellikle dikkati çekiyor.


26 adet küçük oda bulunan yapı, revakların çevirdiği külliyeden müteşekkil. Gök Mescit, ilk yapıldığında, Selçuklu mimarisi özelliklerini taşıyordu. Fakat şimdi gök mavisi çinilerinin dışında, İran izlerini taşıyor. Bugün sınırlı ibadetin yanında mescitte dini seminerler, İran ve Fars dili kursları düzenleniyor, bazen fotoğraf-resim galerisi olarak da kullanılıyor.


Sovyetler Birliği döneminde yıllarca Erivan Tarih ve Zooloji Müzesi olarak kullanılan Gök Mescit, Ermenistan Devlet Üniversitesi'nde okuyan, Farsça ve Pers tarihi öğrencilerinin uğrak yeri. Vakit namazlarında ezan okunmasa da ziyaret ve ibadet için gündüz saatlerinde açık. Ramazan aylarında ve diğer dini günlerde müslüman olsun olmasın ziyaretçileri daha da artıyor. Her yıl 2 bin civarında turist bu camiyi ziyaret ediyor. Erivan'a turist olarak giden Müslümanlar ise bu camide ibadetlerini yapıyor.


Mescit, komünist rejimde bile yıkılmadan ayakta kalmayı başarırken Erivan'ın en önemli kültürel ve tarihi miraslarından biri olarak biliniyor.


1766 yılında inşa edilen caminin 1996-1999 yılındaki restorasyonu da komşu İran tarafından yapılmış.

Kafkasların en büyük mescidi olarak bilinen Gök Mescit, Erivan'ın en işlek caddelerinden olan Mesrop Maştots Caddesi üzerinde 7 bin metrekarelik alana kurulu. 1765 yılında, Erivan Valisi olan Hüseyin Ali Han tarafından inşa ettirilmiş. Mescidin 20 metre yüksekliğinde asıl kubbesi ve onu destekleyen iki küçük kubbesi bulunuyor. 24 metrelik minaresinin üstündeki mavi çinileri özellikle dikkati çekiyor.